Informacion i Lirë Nuk do të Thotë Njerëz të Lirë II

vijon

botuar te Shekulli, dt 27 mars 2011 me titullin: "Në Gjak me Facebook-un"

Në Tartën e javës që shkoi trajtova faktin që teknologjia, d.m.th., Interneti, nuk do të na ndihmojë për të sjellë demokracinë, bazuar mbi librin "The Net Delusion" të Evgeny Morozov.

Të mbytur në dramat tona të përditshme, kam përshtypjen se pakkush i ka dhënë rëndësinë e duhur këtij shkrimi.
Fundja, ka gjëra që duken më të rrezikshme, tani e këtu.
Piramida do të prishet, pavarësisht debatit të shoqërisë civile. Piramida do të shembet, sepse zëri i askujt në këtë vend nuk dëgjohet. Të fortët, janë në pushtet, të fortë të tjerë do të vijnë në pushtet. Rinia që na propozon politika është thellësisht e korruptuar, nga kjo politikë, dhe nuk premton asnjë shpresë për të ardhmen. 4 të vrarët e 21 janarit, 4 njerëz që rrinin me duar në xhepa në Bulevard, u harruan, si të ishin 4 shishe verë që i lamë hapur e u bë uthull.

Të kapur mes këtyre dramave, duket pak si jashtë kohe të flasësh për problemet e Internetit dhe demokracisë.
Duke rrezikuar të kaloj dhe në përsëritje, dua t'i rikthehem një aspekti tjetër të kësaj teme, sepse për mua është shumë i rëndësishëm.
Unë besoj ata 4 të mjerët me duar në xhepa, Piramidën, shtetin e të drejtës, demokracinë funksionale, shpirtin rebel të rinisë, i ka vrarë Facebook-u.

YOUTH OF THE NATION
Në një takim të rinjsh që i bashkonte një frymë e përbashkët - dëshira për të sjellë ndryshim real në këtë vend - një studente e Filozofisë, ngriti një shqetësim. Ajo konstatoi që pas ngjarjeve të 21 janarit pati një ndjeshmëri të lartë në përdoruesit e Facebook-ut. Kjo ama ndodhi vetëm për punë ditësh, pasi bënë qokat përkatëse online dhe rrahën mendime të zjarrta në rrjetin social më të famshëm në Shqipëri, gjithçka u harrua, dhe flaka e kashtës u fashit.

Sigurisht, këtu problemi kryesor është te rinia, që si faktor rebelimi e ndryshimesh, në këtë vend thuajse nuk ekziston më. Roli i Facebook-ut si arma e vetme e saj, duhet parë me kujdes.
Të rinjtë tanë janë të plakur që në klasë të 8-të. Ata, nuk dinë as të shkruajnë shqip, por kjo nuk i pengon të kalojnë orë të tëra në Facebook.

Sipas të dhënave të fundit, totali i shqiptarëve me një adresë në Facebook është 1 039 860, ose 34.81% e popullsisë.
Nga këta, 48% janë moshat 18-24 vjeç.
Duket sikur mundësitë për të krijuar grupe të reagimit social e politik në Facebook janë të mëdha.
Fjalët e studentes së Filozofisë dëshmojnë për të kundërtën.
Facebook-u gëlon nga njerëz, më falni, jo nga njerëz, por nga profile, ku na pëlqen të gënjejmë nga pak për veten.

GËNJESHTRA TË BARDHA
FB është një pazar i madh, ku me një klikim mund të blesh çdo gjë, që nga qytetet e millioner city-t, tek chips-at e kazinove, deri edhe angazhimin politik.
Në Facebook ka plot të rinj që bashkohen në lloj grupesh e kauzash, nga më të lavdërueshmet. Por, motivimi i këtij bashkimi nganjëherë nuk është real. Shumica e atyre që i bashkohen kauzave të mëdha nuk e bëjnë nga motivet e rebelimit apo dëshirës për ndryshim.

Colding-Jorgensen, një psikolog danez e shpjegon kështu fenomenin e njerëzve që i bashkohen çdo kauze të mirë në Facebook-ut: "Ashtu si ne kemi nevojë të mobilojmë shtëpinë për t'u treguar të tjerëve kush jemi, në Facebook ne kemi nevojë të mbledhim te profili ynë objekte kulturore që të krijojmë një version të vetes sonë para friends-ave". Pra, ne pëlqejmë ato filma, postojmë ato shkrime, dhe bashkohemi në ato kauza politike që na bëjnë ne të dukemi sa më interesantë.

Pra, ne përcaktohemi nga gupet ku bëjmë pjesë. Ne na intereson që të tjerët të na shohin për çfarë çështjesh ne kujdesemi, por jo se ne vërtetë kemi në plan të kujdesemi për këto kauza.
Facebook-u nuk është gjë tjetër veçse mjeti më bashkëkohor për t'u vetëpromovuar, për të ekspozuar narcizizmin tonë, për të shpikur një version të vetvetes tërë vetëbesim dhe sidomos një mjet për të tërhequr vëmendjen.
Dhe kjo, nuk besoj se e shpëton Shqipërinë. Aq sa ç'mund ta shpëtonin turmat e Haxhi Qamilit.

KIERKEGAARD DO TA KISHTE URRYER FACEBOOKUN
Një nga danezët më simpatikë të tëra kohërave, filozofi Kierkegaard, babai i ekzistencializmit, me siguri nuk do të kishte një adresë në FB.
Kierkegaard jetoi në kohën kur sfera publike po zgjerohej së tepërmi, kur gazetat, kafenetë po përhapeshin me shpejtësi. Ndërsa të tërë i shihnin këto në atë kohë si shenjë demokratizimi, Kierkegaard mendonte se të tëra këto vetëm stimulonin një kuriozitet të cekët intelektual te publiku i gjerë, por pengonin angazhimin e thellë, të ndjerë, e me tërë shpirtin në një çështje.
Sipas tij, shtypi ndihmon që njerëzit të kenë opinione të forta për çdo gjë, por nuk ndihmon aspak që njerëzit të veprojnë për të ndryshuar diçka.

Këtë mund ta vini re dhe në FB. Të tërë kanë opinionin e tyre, dhe të fortë madje, për çdo gjë.
Kjo nuk ndryshon asgjë!
Angazhimi i përciptë në kauza të mëdha, që sot FB i bën të mundura me një "like" të vetëm, ishte për Kierkegaardin korruptimi i shpirtit njerëzor.

Të postosh artikuj, të shkruash komente të zjarrta, të dërgosh mesazhe provokative politike në FB është ajo që i mban të angazhuar plot të rinj. Dukshëm kuptohet që ky nuk është angazhim politik. Me këto, ke kaluar nga gjendja e pjesëmarrjes politike në gjendjen e spektatorit politik që bën komente. Ajo që mendove se është një veprim politik, mobilizim, demonstrim, apo dhe votim, NË TË VËRTETË është transformuar në një veprim të padëmshëm argëtues.

TURMA TË ÇMENDURA
Facebook-u krijon turma dhe turmat e bëjnë njeriun dembel.
Turmat, është vështirë t'i kontrollosh, aq më tepër në vende ku mund të mblidhen shumë shpejt e pa asnjë paralajmërim, si në... Facebook. A nuk doli duarsh turma duke ngritur një "hero" si Lekë Plepi? Një hero, që e ngritëm me qëllimin për ta pështyrë, thotë një miku im.

Që në vitin 1882, Ringelmann bëri një eksperiment. Mati forcën tërheqëse në litar. I rezultoi që kur njerëzit e tërhiqnin litarin bashkë, forca e tërheqjes së secilit ishte më e vogël se kur e tërhiqnin veç e veç.
E njëjta funksionon me Facebookun. Të rinjtë që janë politikisht aktivë bien në rendiment, nëse luftën e zhvillojnë në Facebook, sesa po ta zhvillonin jashtë tij dhe të vetëm. Turma ecën me hapin e më të ngadaltit. Lekë Dukagjini (thonë) rrinte në fund të rreshtit dhe e vriste më të ngadaltin.
Facebooku ama i vdes Lek Dukagjinët. Në Facebook, prioritet marrin Lek Plepët.

FACEBOOK-U VDES HERONJTË
Në Facebook, mund të ketë shumë mobilizim, por nuk ka më lider. Dhe mbi të gjitha, Facebooku apo Tweeter, mund të mobilizojnë 1 milion njerëz, por nuk krijojnë dot shpirt proteste. E keqja me rrjetet sociale, është që ata i krijojnë kujtdo mundësinë për të qenë lider, po kjo nuk do të thotë se kushdo do t'i ndjekë.

Sollzhenicini dhe Saharovi do ta kishin pasur punën më të lehtë po të kishin pasur Facebook në kohën e tyre, por sigurisht do të kishin qenë më pak disidentë.
Disidenca politike që ofron Interneti, me qindra kauza ku mund të bëhesh pjesë, me "aktivistë" që bëjnë pjesë në 10-ra grupe, që nga ato për të shpëtuar Balenat e deri tek ato për të liberalizuar drogën e për të mbështetur revolucionin Libian, duke u hapërdarë në kauza pa fund; me faktin që në rrjet, anonimiteti është rregull i përgjithshëm, në vend që të ishte një përjashtim, shansi që të lindë një hero është shumë i vogël.

Që të kemi një hero, dikush duhet të shkojë në burg. Prandaj Kosova e ka një Albin Kurt e ne nuk e kemi. Ne kemi një Nano, në fakt, por ai në mënyrë tragjike shkoi nga burgu në kazino, pa na dhënë mundësinë të mblidheshim rreth tij.
Që kauzat e mëdha njerëzore të marrin frymë, që një hero të frymëzojë qoftë dhe masat e Facebookut, duhet që dikush të shkojë në burg. Një Vaclaw Havel nuk mund të lindë në Facebook.
Askush nuk do të arrestojë askënd që po bën chat luftarak apo shkruan slogane të egra në "wall", nqs nuk ngrihet nga divani, e del në rrugë.


RRUGËT BOSH
Nqs presim nga FB që të promovojë demokracinë e kemi gabim. Evgeny Morozov sjell me shembuj argumentin se pjesërisht prej logjikës së injorancës, ose dhe të fitimit, FB nuk do jetë kurrë ambienti që të favorizojë idetë disidente. Vetë FB kur ka nevojë, mund të të fshijë në mënyrë aspak demokratike disa grupe suporti (si në Marok), apo dhe account-e disidentësh.

A është mirë të kemi rrjete sociale? Kësaj, mund t'i përgjigjem me një kundër pyetje: a nuk ishte Ku Kluks Klani një rrjet social?
Është e ekzagjeruar të besojmë, siç thashë në fillim, që një rrjet social si Faceboook po vret Piramidën, shtetin e të drejtës, demokracinë funksionale, apo shpirtin rebel të rinisë.
Ato po i vrasin të tjerë. Facebook është një bashkëpunëtor i heshtur. Është ai "personi" i caktuar të na mbajë të zënë derisa krimi të kryhet. Ai që fishkëllen në majë të murit.
Njëmilionetridhjetëenëntëmijëetetëqindegjashtëdhjetë shqiptarë në Facebook, po të ishin protestues realë për një Shqipëri më të mirë, do të kishin bërë çudira.

Por, unë nuk u besoj njerëzve që protestojnë në divanin e kuzhinës me lap-top përpara.
Prandaj nuk kam një account në Facebook. Kam frikë se do më pëlqejë shumë divani.
Kur shpirti im mbushet plot nga padrejtësitë do më pëlqente të dal në rrugë e të shoh që plot të tjerë kanë dalë aty si unë, të shtyrë nga e njëjta ndjenjë. Gjë që nuk ka për të ndodhur. Sepse, dikush do ju ketë bërë një koment poshtë fotos së maces e ju duhet t'i ktheni përgjigje.
Ose, më keq akoma, do jeni të zënë duke postuar këtë shkrim në Facebook.

Informacion i lirë nuk do të thotë njerëz të lirë

Botuar te Shekulli, e dielë, 20 mars 2011

Libri që po e prisja prej kohësh, erdhi. Para pak muajsh ka dalë në shtypin perëndimor (Penguin Books) libri i bjellorusit Evgeny Morozov, "The Net Delusion". Ky libër, përmes argumentesh, statistikash e analizash tregon se Interneti, lodra e re e njerëzimit, nuk është ai që presim. Ne besojmë që kjo lodër do ta bëjë jetën tonë më të mirë dhe njerëzimin më të lirë. E vërteta është që Interneti po i bën njerëzit më të vetmuar (edhe pse në dukje, më të lidhur) dhe mbi të gjitha, jo të lirë. Interneti, po fuqizon akoma më shumë të fortët, e po dobëson akoma më shumë të dobëtit.
Morozov, niset nga fakti që vetë Hillary Clinton, në fjalën e saj të para një viti, e konsideroi lirinë e Internetit si një nga strategjitë kyçe të ShBA. "Liria e informimit," argumentonte më 21 Janar 2010 Znj. Klinton, "mbështet paqen dhe sigurinë që krijojnë bazat për progresin botëror".

Në librin e vet: "Zhgënjimi i Rrjetit: Si të mos e çlirosh botën", Morozov, vërteton që ky entuziazëm është i pabazuar dhe mbi të gjitha, i gënjeshtërt. Interneti, është mjeti më i ri me të cilin të pushtetshmit do konsolidojnë akoma më shumë pushtetin e tyre.

Twitter dhe Revolucioni iranian

Dy janë zhgënjimet e mëdha sipas Morozov: ai që ky e quan "cyber-utopianism", besimi se kultura e Internetit është progresive dhe emancipuese; dhe "internet-centrism", besimi që çdo çështje madhore e shoqërisë sonë moderne apo politikës mund të gjejë veten në Internet.

Ka njerëz që besojnë se revolucioni Iranian i 2009 u shkaktua nga disa njerëz që u organizuan me anë të Twitter (një rrjet social i ngjashëm me Facebookun). Ka dhe ata që besojnë që analfabetizmi në Afrikë do të zhduket nëse bëhen pjesë e një grupi kundër analfabetizmit në FB.

Idealizimi i Internetit dhe besimi që me Facebook e Twitter mund të hidhet çfarëdo qeverie e shteti autoritar, që nga Kina e deri në Venezuelë, nga Irani e deri në Bjellorusi, nga Rusia deri në Kubë, është një kurth.
Nëse prisni që revolucioni juaj të nisë në Facebook, sapo e keni bërë diktatorin tuaj të lumtur.

Pornot, macet në Youtube dhe Revolucioni

Është e vërtetë, Interneti ka tërhequr një masë të madhe disidentësh që nga Vietnami në Rusi. Ata, kanë gjetur mjedisin ideal për të përhapur idetë e tyre. E vetmja gjë që ata nuk e dinë, është që shteti (me paratë e popullit) i ka mundësitë për të punësuar specialistët më të mirë të rrjetit, njerëzit më të aftë që mund të jenë në qarkullim, teknologjinë më të avancuar, për të eleminuar kundërshtarët politikë në Rrjet. Dhe këtë nuk e bën duke u bllokuar sajtet. Sistemi më efektiv i censurës, është jo ai më i sofistikuari, por ai sistem që nuk ka nevojë për aspak censurë.

Morozov sjell rastin e Rusisë, që nuk ka nevojë të bllokojë blogjet apo forumet e disidentëve. Jo. Shteti rus ka krijuar një sistem të tërë argëtimi online që i bën rusët të rrinë larg artikujve të disidentëve për tu argëtuar me porno falas. Kundërshtarët e sistemit në Rusi nuk pengohen. Atyre thjeshtë u hiqen lexuesit, duke i argëtuar me porno, ose çfarëdo argëtimi tjetër online falas. Sasia e njerëzve që e harxhon kohën e lundrimit në Internet duke kërkuar video macesh të cilat shkarkojnë vetë tualetin në Youtube është pabesueshmërisht e madhe. Popullin mund ta gënjesh aq kollaj me video komike.
Lek Plepi, ka zënë më shumë vend në diskutimet në FB sesa nevoja për të ndërruar kastën tonë politike.

Unë, madje, dyshoj që Lek Plepi suportohet nga Këshilli i Ministrave. Për sa kohë Mr. Plepi të jetë sharmant, askush nuk do kujtohet për naftën që na shkatërroi mushkëritë dhe makinat.
Gjëja e parë që mendon një sistem autoritarian është si ta hutojë popullin e tij me argëtim falas. Lady Gaga në shesh! Disidentët, le të shkruajnë sa të duan në blogjet e tyre.
Dhe nëse mendoje që forcat progresiste rrinë në Internet, ndërsa forcat regresiste nuk e njohin atë, e ke gabim. Diktatori venezuelian Hugo Chaves mezi po pret që ti të futesh në Internet. Më saktë, në Spinternet.

Hugo Chaves do që ti të futesh në Spinternet

Me siguri nuk do ju habisë fakti që Hugo Chaves është i apasionuar pas Ipad-it. Diktatorët, kanë shpesh një hobi për teknologjinë. Aq më tepër, kur ajo shndërrohet në një mjet kontrolli.

Kështu Hugo Chaves, diktatori venezuelian, nuk i bllokon Internetin qytetarëve të varfër të vendit të tij. Ai, madje, ka politika për të futur Internet në shkolla (ju me siguri njihni dhe të tjerë liderë me ambicie teknologjike). Internet për të gjithë! Por, me një kleçkë të vogël: Hugo Chaves do që ti të futesh në Spinternet - Interneti me pak censurë por me shumë propagandë.

Barbara Gedis e Univ. Të Kalifornisë në L.A. në një studim të vetin argumenton që ka një pjesë të popullsisë që është shumë e ndjeshme ndaj propagandës qeveritare, dhe kjo është kryesisht klasa e mesme. Klasa e ulët, është shumë injorante për të kuptuar deri dhe propagandën e shtetit, klasa e lartë është shumë e shkolluar për tu mashtruar. Klasa e mesme është krapi që zë rrjeta e qeverisë. Klasa e mesme: ata që kanë njëfarë mundësie jetese dhe që kanë njëfarë shkolle, që nuk janë as të varfër e injorantë, por as të pasur e të sofistikuar.

Ti mund ti ofrosh njerëzve mundësinë të përdorin Internetin, por kjo nuk do të rrisë mendimin e tyre kritik. Të vendosur nën një dozë të përditshme propagande, njerëzit pushojnë së dëgjuari. Ata që nuk dëgjojnë, nuk mund të reagojnë më.
Hugo Chaves do që ta sjellë internetin te shkolla jote. Do që ti të kesh dhe Ipad. Sikurse KGB do që ti të futesh në Facebook.

Pse KGB-ja do që ti të futesh në Facebook?

Ka pasë qenë një kohë kur KGB duhej t`i përgjonte njerëzit, t`i fuste madje në tortura që të tregonin rrjetin e tyre të bashkëpunëtorëve. Tani nuk ka më nevojë. Mjafton të hapë Facebookun. Me një lirshmëri të madhe njerëzit nxjerrin të tëra llojet e informacioneve në Facebook, që nga miqtë, fotot, opinionet, idetë. Disidentët njihen nga kë kanë "friends" në FB.

Facebook-u ndihmon madje që KGB-ja të kuptojë edhe se kush disident është i rrezikshëm. Ata që kanë grupe të mëdha suporti, janë problematikë. Ata me pak "friends" janë të padëmshëm. Sado ide të mira të kenë, rëndësi ka që nuk i lexon njeri.
Kostot e survejimit, janë fare të lira sot.
Por, problemi më i madh i Facebook-ut është që ka krijuar modelin e "aktivistëve" në divan. Kushdo mund të shitet për aktivist i madh, duke ndenjur pranë zjarrit me një lap-top para. "Pjesëmarrja" në kauzë është vetëm një klikim larg. Një "like" dhe ja ku dhe "kontributin" tënd.
Por unë nuk mund t`i besoj njeriut që është fans i Lek Plepit dhe do të shpëtojë fëmijët ushtarë në Kongo. Këta njerëz, nuk marrin dot seriozisht asnjë kauzë.
Shanset që ata të dalin në rrugë për të protestuar, janë shumë të vogla. Ka shumë gjëra më të bukura në Youtube, sesa të bërtasësh për të drejtat e tua në bulevard. Jemi për protestë, por jo në rrugë!

I-REVOLUCIONI

Revolucioni është transferuar në Internet.
Kjo ka bërë që edhe qeveritë totalitare, të zbresin aty për të parë ç'po ndodh.
Interneti ka hapur dyer që më parë nuk ekzistonin!
Tani, është bërë shumë e thjeshtë, vetëm duke parë historinë e lundrimit në Internet (historikun e faqeve që ke vizituar) një agjent qeveritar mund të mësojë për ty më shumë se mamaja jote.

Ka kohë që kompani të caktuara mbledhin të dhëna për përdoruesit e Internetit, për qëllime reklamimi. Askush s'mund të garantojë që këto metoda nuk do të përdoren nga shteti për të gjurmuar opozitarët e tij.
Nga ana tjetër, që Interneti ka ofruar mundësinë që ata që përkrahin shtetin totalitar, për arsye nga më të ndryshmet, të jenë tepër aktivë. Këta janë armata që shteti as nuk ka nevojë ta paguajë, dhe janë mjaft efektivë për të hapërdarë tym mbi të tëra inisiativat e kauzat disidente.
Përkundër ç'mendohej para 15 vjetësh, Interneti nuk i ka zhdukur paragjykimet, as nacionalizmin e sëmurë, as racizmin, vetëm u ka dhënë një lëng të ri ku të gjallojnë.

BLOGGING

Interneti krijon hapësira për tërë llojet e manipulimeve, që nga ata që pretendojnë se dokumentojnë të vërtetën, duke ofruar informacione të rreme, e deri tek organizimet e nacionalistëve, neonazistëve, pedofilëve e të tjerëve.
Turmat agresive në internet hedhin bomba "të dhënash" mbi të gjithë. Sa të përgatitur jemi për t`i përballuar këto turma e për të mos u bërë pre e tyre? Kam frikë se aspak. Ju kujtohet si degjeneroi vidoe e 21 majit me diskutime për plakun kokëbardhë që medemek "diçka bënte"?

Në revolucionin Iranian (2009) shkruan një nga pjesëmarrësit në të, kishte shumë kakofoni dixhitale, për të krijuar mundësinë që kushdo, të udhëhiqte masat. Liderët, është shumë vështirë të fabrikohen në Facebook.
E keqja është që interneti, me blogjet e pafundme, me rrjetet sociale e me forumet, krijon idenë e një lirie virtuale. Në fakt, liria mund të jetë në blog, por tkurret sa kalon pragun e shtëpisë.
Këto blogje, rrjete sociale apo forume, vlejnë më shumë si valvula për të shfryrë tensionin sesa si mjete për të organizuar një opozitë politike. Dhe këtu me opozitë, nënkuptoj mënyrën e vjetër të të bërit politikë.

Informacion i lirë nuk do të thotë njerëz të lirë

Ndoshta, demokracia ka qenë një produkt specifik për kohën kur u krijua, sugjeron Morozov. Ndoshta, është një kafshë më e çuditshme nga sa mendojmë ne. Ata që e patën fatin ta kenë herët, janë të lumtur. Pjesa tjetër e botës vazhdon përpiqet, por sa herë mendon se po e vendos demokracinë, diçka tjetër, një sistem mutant e i korruptuar, vendoset në vend të saj. E pra, sot, supozohet që të jemi më të informuar se kurrë më parë.

A thua informacioni i lirë nuk mund të sjellë demokraci?

Bota autoritare, që nga Kongo e deri në Kinë, që nga Amerika Latine e deri në Rusi, është prapë më e madhe se bota demokratike.
Në kohën dixhitale, njerëzit duken më të hutuar, më të hallakatur e më dembelë për të fituar lirinë.
Karl Marks mendonte që hekurudha do të shuante shoqërinë e kastave në Indi, dhe Daniel Borstin shpallte që TV do të ishte çliruesi i masave. Në fakt, përparimet teknologjike, kanë qenë gjithmonë të mbivlerësuara. Radio, mendohej që do të shpëtonte politikisht botën, por radio, u bë mjeti më i fortë propagandistik i Hitlerit e Stalinit. Çdo teknologji, do të shfrytëzohet edhe nga ata që duan ta skllavërojnë njerëzimin. TV, është mjeti më i fortë propagandistik në qarkullim.

Interneti është arma më e fundit në dorë të të fuqishëmve.

Ka shumë njerëz që mendojnë që Interneti na ka bërë të lirë. Edhe zbulimi i kininës, vërtet zhduku malarjen, por me zhdukjen e malarjes, kolonizatorët evropianë guxuan të kolonizojnë Afrikën.
Miliona njerëz që e kalojnë kohën në Internet duke klikuar për video macesh që shkarkojnë banjën e për të vënë statusin se çfarë hëngrën për mëngjes, nuk më duken të lirë. As të lirë, e as të interesuar për ta ndryshuar këtë vend.

Teknologjia nuk është kurrë neutrale

Interneti është një bishë e re, të cilës askush nuk ia njeh akoma mirë huqet.
Por, historia e teknologjive na ka treguar që një teknologji nuk mund të qendrojë kurrë neutrale. Një thikë, mund të përdoret për të vrarë njerëz, por mund të përdoret dhe për të gdhendur drurin. Interneti është teknologjia e kohës sonë.

"Panopticon"-i i Jeremy Bentham-it po bëhet realitet në epokën tonë virtuale. Panopticon-i - burgu perfekt me një sistem të përsosur kontrolli, ku të tërë të burgosurit mendojnë që janë të vëzhguar, dhe askush nuk e di a janë të vëzhguar realisht apo jo. Online.